Rekomendacje stosowania masek ochronnych

Opracował: Dr n. med. Jarosław Oleszczuk

Maseczki ochronne (tzw. półmaski ochrony dróg oddechowych) chronią osoby zdrowe przed zakażeniem koronawirusem (i innymi drobnoustrojami) oraz hamują transmisję wirusa przez osoby chore. Pamiętajmy, że maski z zaworami powinny być używane wyłącznie przez personel medyczny, ponieważ zabezpieczają wyłącznie osobę zdrową przed infekcją, natomiast nie hamują transmisji wirusa przez osoby chore.

Procedura zakładania i zdejmowania maski

Przed założeniem maski, myjemy dokładnie ręce. Zakładamy maskę tak aby dokładnie przylegała do nosa i policzków i zasłaniała dokładnie nos i usta. Podczas noszenia maski, nie dotykamy jej dłońmi. Zdejmujemy maskę nie dotykając jej (czyli dotykamy tylko gumek nausznikowych). Maskę wyrzucamy do kosza po czym myjemy dokładnie ręce wodą z mydłem.

Czy maski na twarz mogą pomóc w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się COVID-19?

Tak, maski na twarz w połączeniu z innymi środkami zapobiegawczymi, takimi jak częste mycie rąk i dystansowanie społeczne, pomagają spowolnić rozprzestrzenianie się choroby.

Dlaczego więc nie zalecono masek na twarz na początku pandemii?

W tym czasie eksperci nie wiedzieli jeszcze, w jakim stopniu osoby z COVID-19 mogą rozprzestrzeniać wirusa, zanim pojawią się objawy. Nie było też, że niektórzy ludzie chorują na COVID-19 zupełnie bezobjawowo. Obie grupy mogą nieświadomie przenosić wirusa na inne osoby.

Od kilku tygodni w wielu krajach w tym Polsce (od 16 marca) obowiązuje obowiązek zakrywania nosa i ust w miejscach publicznych. Niektóre grupy argumentują, że maski powinny być zarezerwowane dla pracowników służby zdrowia i wskazują na krytyczny brak masek chirurgicznych i masek N95. Stąd wytyczne Ministerstwa Zdrowia nie wskazują na konieczność noszenia masek chirurgicznych bądź masek N95, a tylko zakrywania nosa i ust.

Jak działają różne typy masek?

Półmaski ochrony dróg oddechowych – zakrywające usta i nos chronią przed pyłem, dymem i mgłą (aerozolem), ale nie przed parą ani gazem. Składają się z różnych materiałów filtrujących, dlatego też system klasyfikacji zakłada podział na trzy klasy FFP (Filtering Face Piece):

  • FFP1 (maski chirurgiczne, trójwarstwowe): maski tej klasy są odpowiednie do miejsc pracy, gdzie nie spodziewamy się toksycznych pyłów/aerozoli. Oddychanie w takich miejscach nie doprowadzi do rozwoju chorób, ale może podrażniać drogi oddechowe lub może być odczuwalny przykry zapach. FFP1 filtrują ok 80% cząsteczek znajdujących się w powietrzu. Takie maski są stosowane w przemyśle spożywczym i budowlanym. Chronią przed większymi cząsteczkami, o średnicy powyżej 1 mikrometra (μm), a nie przed samymi wirusami o średnicy mierzonej w nanometrach (w przypadku koronawirusa jest to 60–140 nm). Stanowią jednak skuteczną barierę dla aerozoli, w których mogą być obecne wirusy. Maski chirurgiczne mogą chronić innych, zmniejszając rażenie śliny i wydzieliny oddechowej użytkownika maski. W tej chwili żadne agencje regulacyjne nie zatwierdziły żadnego rodzaju maski chirurgicznej specjalnie do ochrony przed wirusem COVID-19, ale maski te mogą zapewnić pewną ochronę, gdy maski N95 nie są dostępne.

  • FFP2 (KN95 w standardzie Chin lub N95 w standardzie USA lub P2 w standardzie Aus/NZ): Właściwie rodzaj respiratora, maska FFP2 zapewnia lepszą ochronę niż maska chirurgiczna, ponieważ może odfiltrowywać zarówno duże, jak i małe cząsteczki podczas wdechu użytkownika. Jak sama nazwa wskazuje, maska ma blokować minimum 94% bardzo małych cząstek. Niektóre maski FFP2 mają zawory, które ułatwiają użytkownikom oddychanie. W przypadku maski z zaworem, powietrze wydychane jest niefiltrowane! Dlatego też maski z zaworem chronią wyłącznie osobę je noszącą natomiast nie chronią wszystkich osób wokół niej. Przed użyciem respiratora FFP2 w miejscu pracy pracownicy muszą zostać przeszkoleni i przejść test dopasowania, aby potwierdzić prawidłowe uszczelnienie. Podobnie jak maski chirurgiczne, maski FFP2 są przeznaczone do jednorazowego użytku. Jednak naukowcy testują sposoby dezynfekcji masek FFP2, aby można je było ponownie wykorzystać.

  • FFP3 (KN99 w standardzie Chin lub N99 w standardzie USA lub P3 w standardzie Aus/NZ): maski tej klasy stosuje się w przemyśle chemicznym, ponieważ stanowią ochronę przed stałymi i płynnymi pyłami, które są szkodliwe dla zdrowia, dymem i cząsteczkami aerozolu. Ta klasa ochrony filtruje cząsteczki substancji rakotwórczych i radioaktywnych oraz chorobotwórcze, takie jak wirusy, bakterie i zarodniki grzybów i stanowią najwyższy stopień ochrony dróg oddechowych wyłapując 99% szkodliwych substancji.

Istnieją również maski ochronne w standardzie N100/P3, które filtrują 99.95% cząsteczek.

Maski z tkaniny

Maski z tkaniny, wprawdzie rekomendowane w USA, nie są rekomendowane przez ECDC i nie zostały przebadane pod kątem skuteczności w filtrowaniu drobnoustrojów chorobotwórczych.

Szczególny przypadek: Stosowanie maski przez osobę zakażoną SARS-CoV-2

Maska nałożona na usta i nos osoby zakażonej znacznie ogranicza wydostawanie się cząstek zakaźnych na zewnątrz i kontaminację otoczenia chorego oraz możliwość zakażenia innych osób. Wydzielina z dróg oddechowych osadza się na wewnętrznej powierzchni maski (skierowanej do twarzy). Osoby z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2 lub z rozpoznanym COVID-19 powinny nosić maskę chirurgiczną, a nie maskę z zaworkiem. Powietrze wydychane, uchodzące przez zaworek nie jest filtrowane i cząstki zakaźne są wydalane na zewnątrz, zamiast się osadzać na wewnętrznej powierzchni maski. Maski nie należy nosić dłużej niż czas określony przez producenta. Jeśli maska przesiąknie, przestaje pełnić swoją funkcję i zatrzymywać zakaźne cząstki; co więcej, sama staje się źródłem zakażenia, dlatego powinna być zmieniana w ciągu dnia. W sytuacji niedoboru masek osoba zakażona powinna nosić maskę w określonych sytuacjach: przy kontakcie z osobą niezakażoną (np. w czasie badania, rozmowy) i podczas transportu sanitarnego. Chorego należy też pouczyć o właściwym użytkowaniu maski i higienie rąk.